Xu hướng thời trang hoạt động như thế nào? Ai quyết định?

Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao năm ngoái cargo pants còn bị chê là "cổ lỗ", năm nay lại thấy nó ở khắp nơi? Xu hướng thời trang không tự nhiên xuất hiện, và cũng không do một người duy nhất quyết định. Cả một hệ thống gồm nhà thiết kế, tập đoàn thời trang, người nổi tiếng, và hàng triệu người dùng mạng xã hội cùng nhau tạo ra thứ mà ta gọi là "trend". Hiểu cơ chế này không chỉ giúp bạn bớt bị dắt mũi mà còn biết cách mặc có chủ ý hơn.

Chu kỳ thời trang: từ lúc ra đời đến lúc chết

Mọi xu hướng thời trang đều đi qua một vòng đời khá nhất quán. Các nhà nghiên cứu gọi đây là "fashion cycle", thường kéo dài từ 3 đến 7 năm tùy loại trend, nhưng thời đại mạng xã hội đang rút ngắn con số này xuống còn 1 đến 2 năm.

Vòng đời điển hình của một xu hướng thời trang:

Giai đoạn	Đặc điểm	Ai đang mặc
Giới thiệu	Xuất hiện trên runway, trong lookbook	Nhà thiết kế, fashion insider
Tăng trưởng	Được influencer và celebrity mặc	Early adopter, fashionista
Đỉnh điểm	Tràn ngập high street và fast fashion	Đại chúng
Bão hòa	Thấy ở khắp nơi, không còn đặc biệt	Mọi người
Thoái trào	Bị gắn nhãn "lỗi thời"	Không ai muốn mặc
Phục hồi	Xuất hiện lại sau 10 đến 20 năm	Thế hệ mới phát hiện

Cái thú vị là "lỗi thời" và "retro" thực ra chỉ là hai cách gọi khác nhau cho cùng một thứ, tùy thuộc vào thời điểm bạn nhìn nó.

Ai thật sự tạo ra xu hướng thời trang?

Có hai luồng tư duy về chuyện này, và cả hai đều đúng ở những mức độ khác nhau.

Trickle-down (từ trên xuống): Các nhà mốt cao cấp như Louis Vuitton, Balenciaga, hay Prada ra bộ sưu tập trên runway Paris hay Milan. Vài tháng sau, các thương hiệu tầm trung copy ý tưởng, rồi fast fashion làm phiên bản rẻ hơn. Đây là cách trend "nhỏ giọt" từ tầng lớp thượng lưu xuống đại chúng.

Bubble-up (từ dưới lên): Ngược lại, streetwear là ví dụ điển hình nhất của hướng này. Văn hóa đường phố, hip-hop, skateboarding, hay graffiti tạo ra aesthetic trước. Các thương hiệu lớn sau đó mới đến "hợp thức hóa" nó. Supreme, Stüssy, hay Off-White đều bắt đầu từ subculture trước khi trở thành hiện tượng toàn cầu.

Thật ra không có ai "quyết định" hoàn toàn. Xu hướng là kết quả của nhiều lực kéo đồng thời: nhà thiết kế tạo ra ngôn ngữ thẩm mỹ, người nổi tiếng khuếch đại, mạng xã hội lan truyền, và cuối cùng thị trường đại chúng "phê duyệt" bằng cách mua hoặc không mua.

Fashion week: quan trọng hay chỉ là show diễn?

Mình đã từng nghĩ fashion week là thứ gì đó xa lạ, chỉ dành cho giới nhà giàu xem người mẫu đi lại trên sân khấu. Sau khi tìm hiểu, quan điểm đó thay đổi hoàn toàn.

Fashion week ở Paris, Milan, New York và London diễn ra hai lần mỗi năm, trình bày bộ sưu tập cho mùa tiếp theo (trước 6 tháng). Đây là nơi các editor tạp chí, buyer của cửa hàng lớn, và nhà đầu tư thời trang quyết định sẽ đặt hàng gì, viết về gì, và quảng bá gì trong thời gian tới. Tức là thứ bạn thấy trên street 6 tháng sau thực ra đã được quyết định từ show diễn đó.

Nhưng influence của fashion week truyền thống đang giảm dần. Nhiều brand streetwear chọn "drop model" (ra sản phẩm đột ngột, không theo mùa) thay vì tuân theo lịch show cố định. Nike, Supreme, hay Travis Scott merch không cần runway để tạo ra cơn sốt toàn cầu.

Mạng xã hội thay đổi cuộc chơi thế nào

Trước khi Instagram và TikTok xuất hiện, trend mất 2 đến 3 năm để lan từ runway đến đường phố. Giờ con số đó có thể rút xuống còn vài tuần, thậm chí vài ngày.

TikTok đặc biệt đã phá vỡ toàn bộ cách trend hình thành. Một video của người dùng bình thường mặc một kiểu đồ cụ thể có thể đạt 10 triệu view và khiến cả platform nhảy vào copy theo, không cần bất kỳ thương hiệu lớn nào tham gia. "Mob wife aesthetic", "quiet luxury", hay "gorpcore" đều là những trend sinh ra từ mạng xã hội trước khi báo thời trang kịp đặt tên cho chúng.

Điều này tạo ra một hệ quả thú vị: trend giờ ngắn hơn nhiều nhưng cũng có nhiều trend tồn tại song song hơn. Thay vì "mùa này mọi người mặc X", bây giờ là "cộng đồng A mặc X, cộng đồng B mặc Y, và cả hai đều được coi là on-trend trong vùng của mình". Đây là lý do hype culture trong thời trang phát triển mạnh đến vậy ở giai đoạn hiện tại.

Nên chạy theo trend hay không: quan điểm thật của mình

Đây là phần mình muốn nói thẳng nhất, vì thấy nhiều bạn trẻ đang tiêu tiền không có chiến lược vì trend.

Mình không phản đối chạy theo trend. Nhưng cần phân biệt rõ hai loại:

Trend có nền tảng: Cargo pants, wide-leg, layering, earthy tones, đây là những thứ có cơ sở thẩm mỹ rõ ràng và ít nhất 2 đến 3 năm mới chết. Đầu tư vào đây không sai.

Micro-trend: Những thứ viral 3 tuần rồi biến mất. Nếu bạn phải mua gấp vì "ai cũng đang mặc thế", đó thường là dấu hiệu bạn đang ở giai đoạn "bão hòa" của vòng đời trend, tức là đã qua điểm ngầu rồi.

Mình từng mua một chiếc áo in logo oversized theo trend vì thấy influencer mặc nhiều quá. Mặc được 4 lần thì cảm giác nó lỗi thời mất. Không phải áo xấu, chỉ là mình mua sai thời điểm trong vòng đời của trend đó.

Thay vì hỏi "trend này còn hot không?", hỏi "trend này có phù hợp với style của mình không?" sẽ giúp bạn đưa ra quyết định mua sắm tốt hơn nhiều. Tìm hiểu thêm về lịch sử thời trang thế giới cũng giúp bạn nhìn ra pattern của các chu kỳ này rõ hơn.

Ai tạo xu hướng trong thế giới streetwear

Streetwear có hệ thống tạo trend riêng, khác khá nhiều so với high fashion truyền thống.

Trong streetwear, influence đến từ nhiều nguồn:

• Nhạc sĩ và rapper: Kanye West tạo ra Yeezy và kéo cả một aesthetic minimalist vào mainstream. Travis Scott đưa vintage orange và Western element vào streetwear.
• Athlete: Michael Jordan đã vô tình tạo ra toàn bộ ngành sneaker culture. LeBron James, Ronaldo, hay các cầu thủ NBA đều có influence thật sự lên streetwear.
• Nhà thiết kế gốc đường phố: Virgil Abloh với Off-White, Hiroshi Fujiwara với Fragment Design, đây là những người xuất phát từ DJ và graffiti trước khi làm thời trang.
• Content creator thế hệ mới: Không có celebrity status nhưng có cộng đồng tight-knit và trust cao. Một reviewer sneaker với 200k subscriber đôi khi có influence thật hơn một magazine cover với triệu người xem.

Sự khác biệt lớn nhất là: high fashion trend thường đến từ ý chí của một nhà thiết kế. Streetwear trend thường đến từ văn hóa, cộng đồng, và đôi khi là sự tình cờ. Đó là lý do streetwear khó giả mạo hơn. Bạn có thể sao chép silhouette, nhưng không sao chép được câu chuyện phía sau.

Nếu bạn muốn hiểu các phong cách thời trang phổ biến để định vị rõ hơn streetwear trong bức tranh tổng thể, đó là điểm khởi đầu tốt.

FAQ

Xu hướng thời trang được quyết định bởi ai? Không có một người hay tổ chức duy nhất quyết định. Trend hình thành từ sự kết hợp của nhà thiết kế cao cấp, celebrity, influencer, mạng xã hội, và phản ứng thị trường. Fashion week Paris và Milan tạo ra ngôn ngữ thẩm mỹ, nhưng mạng xã hội mới là thứ quyết định trend đó có được đón nhận hay không.

Chu kỳ thời trang kéo dài bao lâu? Trung bình 3 đến 7 năm cho một trend lớn, nhưng micro-trend trên TikTok có thể chỉ kéo dài 4 đến 8 tuần. Trend càng gắn với subculture hoặc có nền tảng thẩm mỹ rõ ràng thì càng bền. Trend đến từ viral content thường chết nhanh hơn nhiều.

Tại sao thời trang cũ lại quay lại thành trend? Thế hệ trẻ không có ký ức về lần đầu trend đó xuất hiện nên thấy nó mới lạ. Đồng thời, nostalgia luôn có sức hút tâm lý mạnh với những người đã từng trải qua. 20 đến 25 năm là khoảng cách điển hình để một trend phục hồi, vì đó là thời điểm thế hệ tiếp theo đủ lớn để có sức mua.

Làm sao biết trend nào đáng mua, trend nào nên bỏ qua? Nếu trend đó phù hợp với aesthetic bạn đã có và bạn thấy mình sẽ mặc nó ít nhất 2 năm, đáng mua. Nếu bạn chỉ muốn mua vì mọi người đang mặc, hãy chờ thêm vài tháng. Nếu sau đó bạn vẫn thích, mua. Nếu không còn thích nữa, bạn vừa tiết kiệm được một khoản tiền.

Kết

Xu hướng thời trang không phải là thứ bắt buộc bạn phải chạy theo. Hiểu cơ chế hoạt động của nó giúp bạn trở thành người tiêu dùng thông minh hơn: biết khi nào nên đón đầu, khi nào nên bỏ qua, và khi nào thì một thứ đang ở đỉnh trend thật sự hay chỉ là bão hòa. Streetwear ở vị trí thú vị vì nó vừa tạo ra trend vừa phá vỡ quy tắc của trend. Nếu bạn đang xây dựng phong cách riêng, hãy bắt đầu với những áo streetwear có thể mặc bền qua nhiều chu kỳ, thay vì những thứ chỉ hot trong một mùa.